JCG van Benthem, bovenmeester (194)

Date: 2 februari 2014 Category: ,

Een notabele pur sang

20-12-1808 † 21-09-1888

Behalve bovenmeester van de school aan de Enschedesestraat is hij directeur van NV Hengelosche Gasfabriek, plantenkweker en initiator van de Hengelose markt. Een notabele pur sang. Johan Christoffel Gerrit van Benthem staat in hoog aanzien.

Zijn salaris bedraagt 1000 gulden per jaar. Net zoveel als de dominee van de Hervormde kerk en de burgemeester. En nog is hij niet tevreden. Hij vraagt in 1873 salarisverhoging. De gemeenteraad vindt het wel mooi zo en vindt dat 850 gulden plus 150 gulden huisvestingsgeld genoeg is.

Zijn carrière begint in 1836 als hij zijn aanstelling krijgt. Daarna is hij niet meer uit Hengelo weg te denken. Johan geeft liefst 48 jaar les aan de lagere school. Hij is een van de zeldzame hoofdmeesters eerste rang. Die mogen les geven in vakken als natuur-, wis- en sterrenkunde en zang.

De school (nu apotheek) aan de Enschedesestraat, volgens Egbert ter Marsch in zijn Beukske van Hengel ‘een groot vierkant gebouw met platte metselstenen en in drie afdelingen verdeeld’, puilt uit. De leerkrachten, voluntairs en hulponderwijzers, moeten les geven aan soms wel tachtig kinderen tegelijk die naast elkaar in lange banken zitten. Geen wonder dat tussen leerkrachten en leerlingen zo nu en dan een flink robbertje wordt gevochten. Als ’t helemaal niet meer gaat, grijpt meester Van Benthem een stok en rost de ordeverstoorder af. Of stopt ’m in het kolenhok. “Meester Van Benthem is een zeer vriendelijk man, doch, wanneer hij kwaad is, kunnen de schuldigen beter uit zijn buurt blijven”, wordt van hem gezegd.

Hij trouwt in 1838 met de Hengelose Aleida ter Horst. Zij overlijdt in 1850. Twee jaar later trouwt hij weer. De bruid heet Anna Sophia ter Horst, de zus van zijn overleden vrouw. Het stel krijgt acht kinderen. Meesters Moo noemen de leerlingen haar. Zij komt bij de kinderen in beeld bij de verjaardag van de meester. Ze trakteert op chocolademelk, kaneelkoffie en organiseert het cadeau en het feest.

Johan doet aan plantenveredeling. Zijn grote liefhebberij. Kinderen nemen vaak bloemen en planten mee naar school. Hij heeft een eigen bomen- en plantenkwekerij op ’n Oliemös aan de Oldenzaalsestraat, in de driehoek Drienerstraat, Weemenstraat en Paul Krugerstraat. De grond koopt hij van Trijntje ten Cate, de weduwe van Berend ter Horst, voor bijna 7500 gulden. En als hij na twee jaar vindt dat de grond te duur is, mag Van Benthem 300 gulden van de koopprijs aftrekken. Vaak neemt hij de kinderen mee naar de kwekerij en leert ze bomen te enten. De grond draagt hij over aan zijn zonen Johan en Gerrit. Die leggen een nog veel grotere kwekerij aan, gespecialiseerd in coniferen en vruchtbomen.

De man is een fenomeen, want hij bemoeit zich met van alles in Hengelo. Hij speelt een belangrijke rol bij de stichting van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen, de oprichting van de Nutsspaarbank en de afdeling Volksonderwijs te Hengelo en doet als het zo uitkomt archeologisch onderzoek. De meester voert vol passie actie voor de oprichting, instandhouding en later uitbreiding van de Hengelose markt. De boeren van Beckum helpen hem daarbij. En zowaar het lukt. Eerst een kleine markt bij de Telgen en niet zoveel later uitbreiding tot een grote markt op de Enschedesestraat tot voor het stadhuis. Zijn meesterwerk levert hij af in 1845 wanneer de gemeenteraad een verordening vaststelt om tien markten per jaar te houden. Aanvankelijk een veemarkt, later uitgebreid met een boter, eieren en groentemarkt. De Grote Markt, eens in de veertien dagen, ontstond in 1886. Weer kwam het initiatief van Johan. In zijn sterfjaar 1888 worden jaarlijks 21 veemarkten gehouden. En vlak voordat hij overlijdt, richt hij nog een commissie op ter behartiging van de belangen van de Hengelose markt.

Nog een uitstapje van de bewonderenswaardig actieve onderwijzer. Van Benthem is een van de oprichters en directieleden van de NV Hengelosche Gasfabriek in 1865. De fabriek stelt zich ten doel gas te winnen uit steenkool ter verlichting van straten, wegen, pleinen en gebouwen van de gemeente Hengelo. De fabriek wordt gebouwd aan de Beursstraat waar nu het Rabotheater staat.