Hendrik Lofvers Smit (361)

De eerste en enige courantier

05-03-1851 † 17-05-1931

Het is alsof de wereld heeft stilgestaan. Zo rond 1920 staat de krant al vol over de totstandkoming van vliegterrein Twente. De initiatiefnemers van dat plan kunnen rekenen op de onvoorwaardelijke steun van de Hengelose courantier Hendrik Lofvers Smit en zoon Jan Justinus, de uitgevers van De Nieuwe Hengelosche Courant.

‘Hebben de instanties niet steeds de hulp gehad van De Nieuwe Hengelosche Courant bij het tot stand komen van het vliegterrein Twente. Geen kolommen maar hele pagina’s zijn gewijd aan de propaganda voor deze plannen’, schrijft de verslaggever in de jubileumuitgave van de krant die in 1936 vijftig jaar bestaat.
De voorloper van de Twentsche Courant Tubantia wordt onder leiding van Hendrik een medium om rekening mee te houden. Het regionale weekblad snijdt lokale en regionale onderwerpen aan en is niet te beroerd stelling te nemen, getuige een artikel in de jubileumuitgave over de kanaal- en waterwerken: ‘Een jaren lange strijd is gestreden. Het succes zou misschien minder groot zijn geweest als men geen pers had gehad die maar steeds weer de rechten en belangen van Twente bij een waterweg had bepleit’.

Hendrik wordt bij toeval uitgever van de de Nieuwe Hengelosche Courant. Op aandringen van zijn vriend Johan Klaasesz komt de geboren Groninger van Steenwijk in 1876 naar Hengelo. Hij vestigt zich aan de Deldenerstraat waar hij boeken en schrijfwaren verkoopt. Concurrentie hoeft hij niet te vrezen, want het gemeentebestuur verleent alleen hem vergunning om in boeken en schrijfwaren te handelen. Andere branchegenoten zijn niet welkom in Hengelo. Het is daarom geen wonder dat de handel floreert en Hendrik een paar jaar later op zoek gaat naar een ander pand met meer ruimte. Dat vindt hij aan de Marskant en nog later aan de Nieuwstraat.

Even lijkt het mis te gaan met Hendrik. Kort na het vieren van sinterklaas in 1889 loopt hij een bloedvergiftiging op. Zijn toestand is kritiek. Dokter Piet van Delden doet van alles om het leven van Hendrik te redden. De ondernemer wordt liefst tien keer geopereerd en is een jaar uitgeschakeld. Gelukkig herstelt hij. “Ik herinner me levendig hoe ik zijn grote moed bewonderde en tevens hoe dit ziektegeval in het kleine Hengelo het dagelijksch onderwerp van gesprek was. Wat een medeleven werd van alle zijden ondervonden”, schrijft later Jan Justinus over die periode.

Blijkbaar doet de boekhandelaar het goed. Hij valt op en pakt zijn kansen. De Elektrische Drukkerij uit Amsterdam opent in 1892 een vestiging in het dorp op de hoek van de Brinkstraat/Enschedesestraat. De drukkerij neemt meteen De Nieuwe Hengelosche Krant over die dan zes jaar bestaat. Een strategische overname, omdat de persen nu eenmaal moeten draaien. De firma heeft niet zo’n gelukkige start. Twee jaar lang kamp de firma met problemen in de directie. De eigenaar van de drukkerij pikt dat niet langer en gaat op zoek naar een andere directeur. Hij vraagt Hendrik die niet talmt en de kans met beide handen aangrijpt zonder trouwens afscheid te nemen van zijn boekhandel. Die verhuist hij naar het pand van de Electrische Drukkerij.

De krant lijdt een zieltogend bestaan. Veel Hengeloërs wensen geen abonnement op een krant die zich zo overduidelijk als liberaal manifesteert. Hendrik grijpt in en belooft de Hengelose lezers een strikte neutraliteit. Door die belofte lopen de dorpelingen weer warm voor de krant en groeit het abonneebestand. Ondertussen heeft zoon Jan Justinus zijn opleiding afgerond. Vader Hendrik biedt hem in 1902 een baan aan in de zaak. Vier jaar later is hij medevennoot. In 1910 brengt de uitgeverij de krant twee keer per week uit in en 1929 als de firma het weekblad Twenthe overneemt zelfs drie keer in de week. Ondertussen is dan al afscheid genomen van de boekhandel. “We zijn te druk met de uitgeverij”, aldus de directie. Het afscheid van Hendrik volgt in 1919. Hij trekt zich terug uit de zaak, geniet van zijn pensionering en sterft in 1931 op 80-jarige leeftijd.

Drukkerij Smit maakt naam in heel Twente. Jan Justinus bouwt die naam verder uit. Douwe Egberts gunt de Hengelose uitgeverij de vervaardiging van de tienduizenden landenboeken waar kleurplaatjes in geplakt kunnen worden. Ook is drukkerij H.L. Smit & Zn verantwoordelijk voor de uitgave van de bestseller Soldaat Overzee met een oplage van meer dan 50.000 exemplaren. Op de conduitestaat van het bedrijf mogen de gebeurtenissen in april 1943 niet ontbreken. Op de ramen van drukkerij Smit is de boodschap aangeplakt dat Nederlandse militairen in Duitse krijgsgevangenschap worden gevoerd. Daarop breekt een staking uit bij Stork. Steeds meer Hengeloërs verzamelen zich voor de drukkerij en houden het nieuws in de gaten. Heftige debatten volgen en de machines in de fabrieken worden stilgezet. De Hengelose staking die als de april-mei staking de boeken ingaat, krijgt landelijke navolging.