Derk Gerrit Raedt (82)

De langstzittende burgemeester

19-01-1817 † 02-01-1884

De vijfde burgemeester van Hengelo en ook de langstzittende. Liefst 38 jaar houdt Gerrit Derk Raedt stand van 1845 tot 1883, al is het laatste jaar door ernstige ziekte een lijdensweg. Zijn weduwe stuurt op 4 januari 1884 een briefje naar de gemeenteraad dat haar man twee dagen eerder is overleden. Die boodschap wordt voor kennisgeving aangenomen en op 22 januari voorgelezen. Dat is het. Meer niet. De raad maakt geen woord vuil aan zijn betekenis voor Hengelo. ‘Het dagelijks bestuur stelt bij monde van wethouder Hulshoff Pol voor dit schrijven met een brief van rouwbeklag te beantwoorden. Geen der leden daarover het woord verlangende wordt daartoe met algemeene stemmen besloten’, staat in het raadsverslag. Vervolgens buigt het stadsbestuur zich over veel belangrijkere zaken. Aan de orde is de geheel of gedeeltelijke bestrating van het Telgenplein. De krant meldt in die dagen in een paar regeltjes dat de burgemeester na een lang lijden is overleden.

Maar toch. Juist in de periode dat Hengelo op weg is industriestad te worden, zwaait Gerrit Derk de bestuursscepter. Hij wordt flink geholpen door de fabrikanten die na 1865 hun belangen in de gemeenteraad of als wethouder veilig stellen. De nieuwbakken burgemeester van Hengelo die in 1845 aan het werk gaat, is bepaald geen onbeschreven blad. Op zeer jeugdige leeftijd, hij is dan 24 jaar oud, wordt hij al eerste burger van Diepenheim. Die ervaring telt mee als Hengelo de eerste groeistuipen in 1846 te verwerken krijgt. Gerrit Derk is ruim een half jaar burgemeester.

De plattelandsgemeente wordt groter. Hengelo telt in die tijd zo’n 3500 dorpelingen. Langzamerhand wordt het openbare leven ingebed in een stelsel van regels. Zo vindt de burgemeester het raadzaam om de veiligheid ter hand te nemen. Onder zijn leiding komt op 14 augustus 1846 het ‘reglement ter voorkoming en blussingh van brand’ tot stand. De daken van nieuwe huizen in de dorpskom mogen vanaf die tijd alleen nog maar worden bedekt met pannen, tegels of leisteen. Brandbaar materiaal als stro en riet zijn uit den boze. Verder pakt hij de verkeersveiligheid aan. Hij ziet dat ondernemers van postwagens en diligences elkaar soms in volle ren voorbij rijden in de smalle straten in het dorp. Daar wil hij vanaf. Voermannen mogen vanaf die veertiende augustus hun paarden alleen nog maar stapvoets door het dorp leiden. Ook worden inwoners verplicht hun straatje schoon te houden en mesthopen niet op straat te leggen.
Ook dan al is het elk jaar weer moeilijk de financiële eindjes aan elkaar te knopen. Het plan is in 1852 om de burgemeester een zilveren ambtsketen te gunnen. Dat plan sterft in schoonheid, omdat er geen geld is zo’n keten te betalen. Gerrit Derk moet het bij officiële optredens maar doen met oranje lint waaraan een zilveren penning hangt.

Het openbaar bestuur van Hengelo bestaat uit de burgemeester, twee wethouders, zeven raadsleden, een ontvanger, twee veldwachters, een nachtwaker en enkele brandweerlieden. Geld wordt uitgegeven aan de beambten, schulden, onderwijs, armenzorg en onderhoud aan straten, bruggen en beken.
Denk niet, dat Gerrit Derk alleen maar druk is met het besturen van de stad. Geenszins, hij trouwt op 30 juni 1856 met Froukje van der Ploeg, een domineesdochter. Het echtpaar krijgt twaalf kinderen.
Gerrit Derk staat in het middelpunt van het veranderend Hengelo. De straten worden in zijn tijd verhard, de gemeente steekt zich in de schulden om de aanleg van de spoorweg naar Salzbergen mede te financieren, hij onthaalt de broers Stork met open armen en ziet dat de zijn stad industrialiseert. De burgemeester bestuurt Hengelo eerst vanuit zijn woning, daarna vanuit twee kamers die hij huurt in een logement. In 1868 krijgt hij de beschikking over het eerste gemeentehuis aan de Markt.

Predikant J. Craandijk schreef in 1875 in zijn Omzwervingen door Hengelo: ‘Het nieuwe gemeentehuis aan de markt draagt het zijne bij tot versiering van het tegenwoordige Hengelo. Het vorige gemeentehuis, klein en onaanzienlijk, lag in’t verborgen. Oud was het niet. Tot op het einde der vorige eeuw had Hengelo geen gemeentehuis noodig’

Zijn laatste gemeenteraadsvergadering zit hij voor in april 1883, in mei haakt hij af vanwege zijn gezondheid. De oudste wethouder neemt zijn taken over. Op 2 januari 1884 overlijdt Gerrit Derk op 66-jarige leeftijd. Hengelo heeft dan zo’n 7500 inwoners en groeit onstuimig door.